Klimat w Krakowie

W ostatnich latach generalne tendencje zmian klimatycznych w Małopolsce wyglądają optymistycznie: coraz więcej jest tutaj dni słonecznych, mniej opadów, zimy są cieplejsze a lata gorętsze. Na szczególnie dobrą pogodę można liczyć w maju, czerwcu, sierpniu a często i we wrześniu.

Małopolska leży w strefie klimatu umiarkowanego o cechach przejściowych, który kształtowany jest przez różnorodne masy powietrza o bardzo zróżnicowanych właściwościach fizycznych. Dominujący wpływ wywierają napływające z zachodu ciepłe i wilgotne masy powietrza polarno-morskiego oraz napływające z północnego-wschodu suche i chłodne masy powietrza polarno-kontynentalnego oraz arktycznego.

Rekordy klimatyczne w Krakowie

Zachmurzenie

Zachmurzenie Krakowa w XX wieku charakteryzują następujące cechy:

• średnie roczne zachmurzenie wynosi 68%, lecz w ciągu całego stulecia wartość ta ulegała zmianom w poszczególnych latach,
• w przebiegu rocznym wyraźnie zaznacza się duże zachmurzenie w zimie, z maksimum w grudniu (81%), mniejsze zachmurzenie występuje na wiosnę, w lecie i wczesną jesienią, minimum zaś przypada na wrzesień i sierpień (59%).

Podobnie jak w całej Polsce największy udział w zachmurzeniu Krakowa mają chmury Stratocumulus i Altocumulus, w dalszej kolejności występują Stratus, Nimbostratus, Altostratus, Cumulus, Cirrus, Cirrostratus i najrzadziej Cirrocumulus i Cumulonimbus. Przez średnio 29 dni w roku występuje bezchmurne niebo. Chmurami o wyraźnie zaznaczonym przebiegu rocznym z maksimum w lecie i minimum w zimie są Cirrus, Altocumulus, Cumulus i Cumulonimbus. Odwrotny przebieg roczny, tj. z maksimum w zimie wykazują chmury Stratus, Altostratus i Nimbostratus; Prawie ze stałą częstością w ciągu roku występują chmury Stratocumulus.

Usłonecznienie

W Krakowie w XX w. średnia roczna suma usłonecznienia rzeczywistego wynosi 1523,4 godzin, co stanowi 32,1% usłonecznienia względnego. Najbardziej słoneczne jest lato, z maksimum w lipcu (217,9 godzin, 44,8%), najmniej godzin ze słońcem jest w zimie, z minimum w grudniu (34,9 godzin, 14,2%). Podczas najdłuższych dni w roku (czerwiec, lipiec) słońce świeci między godziną 4.00 a 21.00, a największe usłonecznienie występuje w godzinach okołopołudniowych.

W Krakowie w ciągu roku występuje średnio 161 dni z usłonecznieniem powyżej 4 godzin, najwięcej latem, a w przebiegu rocznym, z maksimum w lipcu. Ponad czterokrotnie mniej (45) jest dni z usłonecznieniem powyżej 10 godzin, które zdarzają się tylko od marca do października. Jednak ich liczba wzrasta, szczególnie w ostatnim dwudziestoleciu.

W porównaniu z innymi miastami Kraków ma nieco mniejsze usłonecznienie względne, co może wynikać z większego zachmurzenia (szczególnie warstwowego), dużego zanieczyszczenia w mieście, a także ze względów metodycznych, np. innego sposobu obliczania usłonecznienia możliwego, czy nieuwzględniania poprawki heliograficznej.

Wilgotność

Roczny przebieg wilgotności powietrza w Krakowie, ze względu na położenie miasta w dolinie pomiędzy obszarem wyżynnym, a Karpatami, wykazuje większą zmienność niż ośrodki zlokalizowane na nizinach, gdzie parametry wilgotności odznaczają się nieznacznymi wartościami rocznej amplitudy. Warunki wilgotnościowe Krakowa kształtowane są także w dużej mierze zarówno przez liczne cieki obecne na terenie miasta, jak i przez sztuczną powierzchnię miejską. Najwyższą wilgotnością cechują się miesiące zimowe. Wilgotność względna powietrza sięga 85%, natomiast niedosyt wilgotności nie przekracza 1,0 hPa. Zima odznacza się także wyrównanym przebiegiem dobowym parametrów wilgotności. Najsuchszą porą roku jest lato oraz schyłek wiosny. Wilgotność względna osiąga wtedy najniższe wartości, zaś niedosyt wilgotności najwyższe.

W ciepłej połowie roku mają miejsce znaczne wahania wilgotności w ciągu doby. Do nadmiernego wysuszania w ciepłej połowie roku przyczynia się wysoka temperatura powietrza, jaką notuje się w mieście w godzinach południowych. Powoduje ona większą "chłonność" powietrza - większa ilość pary wodnej potrzebna jest do uzyskania stanu nasycenia. Opierając się na analizie przebiegów parametrów wilgotności powietrza, można jednoznacznie stwierdzić, iż minione stulecie należało do okresów wilgotnych. Przez ponad pół wieku dominowały wartości przewyższające średnie wieloletnie.

Do istotnego statystycznie wysuszenia powietrza w Krakowie, co jest widoczne przede wszystkim wiosną (kwiecień) i jesienią (październik), przyczyniło się ostatnie trzydzieści lat XX w., które odznaczało się wilgotnością znacznie niższą od przeciętnej. Geneza coraz większej suchości powietrza w Krakowie leży prawdopodobnie w dynamicznym rozwoju miasta, jaki nastąpił po 1970 roku. Wzrost gęstości zabudowy, rozbudowa sieci komunikacyjnej, pokrycie ulic i placów betonem i asfaltem doprowadziło do zmniejszenia powierzchni terenów zielonych, a tym samym do redukcji powierzchni retencyjnej wód opadowych i szybkiego spływu powierzchniowego; utrudniony został także przebieg procesów parowania i transpiracji.

Pokrywa śnieżna

Pierwszy w sezonie zimowym dzień z pokrywą śnieżną o grubości powyżej 1 cm obserwuje się w Krakowie zwykle w trzeciej dekadzie listopada (średnio 24.11). Pierwszej pokrywy śnieżnej można jednakże spodziewać się już w ostatnich dniach października. Ostatnie pojawienie się pokrywy śnieżnej w sezonie zimowym przypada w Krakowie średnio na 21 marca. Charakterystyka ta cechuje się dużą zmiennością w czasie. Lata 90. XX w. cechowały się szczególnie dużą liczbą przypadków późnego występowania ostatniego w sezonie zimowym dnia z pokrywą śnieżną. Pomimo znacznej zmienności z roku na rok ostatni dzień z pokrywą śnieżną nie wykazuje znaczącej tendencji zmian w analizowanym wieloleciu.

Potencjalny okres występowania pokrywy śnieżnej, tj. czas pomiędzy jej pierwszym i ostatnim pojawieniem się w sezonie zimowym, trwa w Krakowie średnio 119 dni. Rzeczywisty czas zalegania pokrywy śnieżnej jest w Krakowie prawie dwukrotnie krótszy od czasu jej potencjalnego występowania. W sezonie zimowym notuje się średnio 62 dni z pokrywą śnieżną o grubości ≥1 cm. Najdłużej zalega pokrywa śnieżna w styczniu, lutym i grudniu. Największa grubość pokrywy śnieżnej w Krakowie występuje zazwyczaj w lutym i w styczniu (odpowiednio 16 i 15 cm), zaś maksymalna grubość pokrywy śnieżnej dla całego sezonu zimowego wynosi 21 cm.

Temperatura

Analiza warunków termicznych w Krakowie w latach 1901-2000 świadczy o wzrastającej dynamice zmian temperatury powietrza. Średnia roczna temperatura powietrza w analizowanym stuleciu wynosiła 8,7°C i wahała się od 6,3°C w 1940 roku do 11,0°C w roku 2000. Średnie miesięczne temperatury powietrza poniżej 0°C pojawiają się w Krakowie w okresie od listopada do marca. Zwykle najniższe wartości temperatury powietrza występują od drugiej połowy stycznia do pierwszej dekady lutego. Najniższa temperatura minimalna powietrza w XX stuleciu wynosiła -32,7°C. Średnie miesięczne temperatury powietrza w ciągu całego roku mogą być wyższe od 0°C, przy czym zwykle najcieplejszym miesiącem roku jest lipiec lub sierpień. Najwyższa temperatura powietrza wystąpiła w 1921 roku i wyniosła aż 37,4°C. Absolutna amplituda w Krakowie była więc równa 70,1°C, natomiast średnia roczna amplituda 22,8°C.

Najdłuższą porą roku w Krakowie jest lato, którego daty początku i końca wykazują najmniejszą zmienność w wieloleciu. Największym zróżnicowaniom w badanym wieloleciu podlegała zima, której daty początku mają tendencję do coraz późniejszego pojawiania się, a daty końca do coraz wcześniejszego końca. Doprowadziło to do znacznego skrócenia się okresu zimowego przy równoczesnym wzroście długości przedzimia. Przedlecie, polecie i jesień nie wykazują żadnej tendencji zmian.

Od początku XX stulecia zaobserwowano wyraźny spadek liczby dni mroźnych i bardzo mroźnych. Warto jednak pamiętać, że po serii łagodnych zim pojawiają się w Krakowie także zimy mroźne ze znaczną liczbą dni z tmax<0°C i tmax<-10°C. W sezonie letnim charakteryzowanym przez liczbę dni gorących i upalnych zaznaczył się wzrost liczby tych dni. Okazało się, że pomimo braku znaczącej tendencji zmian temperatury lata liczba dni z tmax>25°C i tmax>30°C wzrasta.

Promieniowanie słoneczne

Czynniki kształtujące bilans energetyczny obszaru Krakowa świadczą o dużej złożoności radiacyjnych cech jego klimatu. Silna antropopresja środowiska miasta, przejawiająca się głównie dużą emisją zanieczyszczeń i pary wodnej do atmosfery oraz przekształcenia powierzchni czynnej, wyzwala szereg reakcji klimatycznych, które modyfikują bilans energetyczny i decydują o zmianach mikroklimatycznych, a w dalszej kolejności oddziałują na topoklimat miasta Krakowa.

Przeprowadzone w ostatnim czterdziestoleciu badania aktynometryczne dowiodły, że przezroczystość powietrza w Krakowie jest mniejsza niż poza jego granicami. Dopływ energii promieniowania słonecznego jest tu bardziej ograniczony w porównaniu z terenami pozamiejskimi, pozbawionymi zanieczyszczeń powietrza pochodzenia miejskiego i przemysłowego. Mała przezroczystość powietrza w Krakowie zmienia również strukturę całkowitego promieniowania słonecznego. W ciągu całego roku promieniowanie rozproszone jest tu większe średnio o 7% niż na obszarze pozamiejskim, a jego udział w całkowitym promieniowaniu słonecznym wynosi średnio około 58%.

Analiza wysokorozdzielczego zdjęcia satelitarnego wykazała znaczne zróżnicowanie zdolności odbijania promieniowania słonecznego powierzchni Krakowa i jego otoczenia. Przestrzenna zmienność wartości albedo wynika bezpośrednio ze zróżnicowania struktury użytkowania i pokrycia obszaru miasta. Miasto ze względu na mniejsze albedo pochłania więcej energii niż tereny pozamiejskie. Stwierdzono, że zwarta zabudowa w ścisłym centrum Krakowa pochłania wiosną średnio ponad 90% energii całkowitego promieniowania słonecznego, podczas gdy obrzeża miasta średnio 80-84%.

Z przeprowadzonych analiz wynika, że najwięcej promieniowania słonecznego (średnio o 14% więcej niż wynosi średnia obszarowa) dociera do miejsc charakteryzujących się małym zasłonięciem horyzontu, a więc wierzchowin i wysoko położonych stoków i zboczy o ekspozycji południowej, południowo-wschodniej oraz południowo-zachodniej. Najmniej energii (średnio o 54% mniej niż wynosi średnia obszarowa) otrzymują natomiast obszary nisko położone, cechujące się bardzo dużym zasłonięciem horyzontu oraz miejsca o ekspozycji północnej, północno-zachodniej i północno-wschodniej.

Warunki bioklimatyczne

Klimat Krakowa należy do "klimatu oszczędzającego", jednak osoby przebywające w mieście muszą liczyć się z wystąpieniem bardzo silnych bodźców, m.in. długotrwałych upałów i dni parnych w półroczu ciepłym, silnych mrozów i fal ciepła zimą, sytuacji fenowych oraz inwersji temperatury z dużą koncentracją zanieczyszczeń. Te ekstremalne stany pogody związane są z dużymi zmianami ciśnienia atmosferycznego i prędkości wiatru, pojawieniem się upałów i silnych mrozów, czy też uczucia parności, które niekorzystnie oddziałują na organizm człowieka, zwłaszcza chorego. Podczas zmian pogody dochodzi do nasilenia negatywnych objawów, między innymi chorób układu krążenia, dróg oddechowych, układu nerwowego, narządów ruchu. Także ludzie zdrowi mogą odczuwać pewne dolegliwości związane ze zmianami pogody, np. zmienność nastrojów, bóle głowy, zaburzenia snu, osłabienie koncentracji, stany osłabienia czy podniecenia.

W Krakowie najbardziej korzystne warunki bioklimatyczne występują od kwietnia do października. W ostatnich latach obserwuje się jednak w ciepłej połowie roku nasilenie uciążliwych dla człowieka warunków termiczno-wilgotnościowych. Szczególnie niekorzystne sytuacje, powodujące znaczący stres ciepła wystąpiły w latach 90. XX w. Silne bodźce w kierunku przegrzania organizmu zaczęły pojawiać się już w kwietniu i w maju, kiedy organizm człowieka dopiero stopniowo zaczyna przyzwyczajać się do wyższej temperatury po okresie zimowym. Długi okres z bardzo wysoką temperaturą powietrza (25°C) jest niekorzystny dla człowieka i może stanowić zagrożenie dla jego zdrowia i życia, szczególnie dla osób cierpiących na choroby układu krążenia i zaburzenia ciśnienia tętniczego krwi, które obniża się pod wpływem wysokiej temperatury. Okazuje się jednak, że większa sumaryczna liczba zgonów w porównaniu ze stresem gorąca związana jest ze stresem zimna. Najbardziej niebezpieczne dla organizmu są duże, nagłe spadki temperatury powietrza, które powodują zwiększenie lepkości krwi i skłonności do tworzenia się skrzepów, które mogą stać się przyczyną nagłych zgonów, zwłaszcza wśród osób starszych, z chorobami tętnic czy chorobą niedokrwienną serca. Półrocze chłodne charakteryzuje się dość dużą częstością występowania meteorotropowych sytuacji pogodowych związanych m.in. z przemieszczaniem się frontów atmosferycznych, dużymi zmianami ciśnienia atmosferycznego oraz temperatury powietrza, silnym wiatrem, w tym występowaniem wiatru fenowego, małym dopływem promieniowania słonecznego i złym stanem aerosanitarnym powietrza.

Występowanie bardzo łagodnych zim prowadzi do wniosku o wyraźnie słabnących bodźcach obciążających organizm człowieka w kierunku przechłodzenia. Częściej bowiem występują dni z komfortem termicznym w chłodnej połowie roku. Na tej podstawie można sądzić, że prawdopodobnie w Krakowie wzrastać będzie zimą częstość pojawiania się słabych i umiarkowanych bodźców termicznych, które mogą prowadzić do wydelikacenia organizmu i utraty przystosowania na wypadek pojawiania się bodźców silniejszych.

Opady

W Krakowie sumy opadów rocznych osiągają najczęściej wartości w przedziale 650-700 mm. W Krakowie zdarzają się wydajne opady długotrwałe, utrzymujące się nawet przez kilka kolejnych dni, charakterystyczne dla gór. Opady tego typu, genetycznie związane ze spływem powietrza z kwadrantu północnego, są najczęściej przyczyną powodzi w dorzeczu górnej Wisły. W Krakowie występować mogą także lokalne ulewy (do 100 mm na dobę), zbliżone wysokością opadu do tych, jakie zdarzyły się na obszarze wyżynnym, m.in. u schyłku XX i początku XXI w. W przebiegu rocznym wyraźnie zaznacza się maksimum opadów w lipcu. Ilość opadów od czerwca do sierpnia jest prawie 3 razy większa niż w porze zimowej, co świadczy o dużym stopniu kontynentalizmu pluwialnego w Krakowie.

Opady w Krakowie pojawiają się średnio przez 173 dni w roku, co stanowi 47% wszystkich dni. Większa częstość opadów przypada w miesiącach chłodnych, tj. od listopada do stycznia. Zwiększonej częstości opadów w porze zimowej sprzyja przewaga cyrkulacji zachodniej przynoszącej wilgotne masy powietrzne znad Atlantyku. Najmniej dni opadowych występuje we wrześniu, czyli w okresie z przeważającą cyrkulacją wyżową, w której dywergencja prądów powietrza nie sprzyja występowaniu opadów.

Dodaj komentarz

Wasze opinie

Podziel się swoją opinią

Twój nick:
Tytuł:
Twój komentarz:

Ocena:

 

• bart2009-06-10

  

  Bardzo ciekawe zestawienie

  Bardzo ciekawe i szczegolowe zestawienie danych :) dzieki

   

Redakcja come2europe.eu nie ponosi odpowiedzialności za wypowiedzi Internautów opublikowane na stronach serwisu oraz zastrzega sobie prawo do redagowania, skracania bądź usuwania komentarzy zawierających treści zabronione przez prawo, uznawane za obraźliwie lub naruszające zasady współżycia społecznego.