O nas :: Kontakt :: Mapa strony :: Zaloguj


PolishEnglishSpanish
Sobota, 2014.12.20  Imieniny obchodzą: Dominik, Amon, Dagmara

Kraków

 

Katedra Wawelska

kościół katedralny pod wezwaniem świętych Stanisława i Wacława

Katedra na Wawelu wydaje się istnieć w świadomości Polaków jako najważniejsza świątynia w historii kraju. To z nią związane było życie królów Polski. W katedrze przyjmowali oni królewską koronę, zawierali śluby, chrzcili dzieci, a po śmierci składano tu ich szczątki. W kościele katedralnym na Wawelu pochowani są królowie Polski od Władysława I Łokietka do Augusta II Mocnego, a także członkowie rodzin królewskich. Na Wawelu spoczywają też wielcy wodzowie, m.in. Józef Poniatowski, Tadeusz Kościuszko, Józef Piłsudski, Władysław Sikorski, wieszczowie: Adam Mickiewicz, Juliusz Słowacki, a także krakowscy biskupi począwszy od św. Stanisława.

Historia

Katedra Wawelska - Wieża Zegarowa

Do dnia dzisiejszego zachowały się ślady najstarszych budowli sakralnych Wzgórza Wawelskiego. Z drugiej połowy X wieku pochodzi rotunda Najświętszej Marii Panny - rozplanowana na planie koła z czterema przyległymi do niej absydami. Drugą z najdawniejszych budowli jest kościół odkryty przez  archeologów w 1966 roku.

Rotunda Najświętszej Marii Panny, pod wezwaniem świętych Feliksa i Adaukta, przypomina w ogólnej koncepcji rotundę św. Wita w Pradze na Hradczanach.

Pierwsza katedra, pod wezwaniem św. Wacława, powstała w latach 20-tych wieku XI. Jej fundatorem był Bolesław Chrobry. Pozostałości tej katedry znajdują się pod zachodnią częścią zamku królewskiego na Wawelu oraz na dziedzińcu pomiędzy tym skrzydłem a katedrą. Z tego okresu pochodzą fragmenty dekoracji rzeźbiarskiej na kapitelu i trzonie kolumny oraz na płycie z plecionką. Najstarsza katedra została najprawdopodobniej zniszczona w wyniku nieznanego kataklizmu. Ocalało jedynie prezbiterium z transeptem, które w niedługim czasie od tragicznego wydarzenia zaczęło pełnić funkcje sakralne. Ta ocalała część utożsamiana jest ze świątynią św. Gereona.

W drugiej połowie XI wieku rozpoczęto budowę nowej katedry, prawdopodobnie z fundacji Władysława Hermana, chociaż jest też możliwe iż fundatorem był król Bolesław Śmiały. Jej fragmenty wykonane z wapienia i piaskowca zachowane są w zachodnich murach katedry. Zachowała się też dolna partia murów wieży Srebrnych Dzwonów oraz krypta św. Leonarda. Katedra została zniszczona w czasie pożaru miasta w 1305 roku.

W roku 1320 w ruinach spalonej katedry na króla Polski został koronowany Władysław Łokietek i zaraz po tym wydarzeniu rozpoczęła się budowa kolejnej katedry z funduszy króla, królowej, ich syna Kazimierza oraz biskupa Nankera. Konsekracja katedry miała miejsce 28 marca 1364 roku, a poświęcono ją ku czci świętych Wacława i Stanisława.

Z upływem stuleci dobudowywano do niej kolejne kaplice, remontowano oraz dodawano nowe elementy dekoracyjne zgodne z obowiązującym w danym stuleciu stylem w sztuce. Na początku XX wieku przystąpiono do prac renowacyjnych w Katedrze Wawelskiej. Uratowano budynek od zniszczenia, odnowiono wszystkie kaplice, ołtarze, obrazy oraz uporządkowano wnętrze. Prace remontowe trwają w katedrze niemal przez cały XX wiek.

Architektura

Katedra Wawelska jest trójnawową bazyliką z transeptem (nawa poprzeczna) i ambitem okalającym prostokątne prezbiterium oraz otoczoną trzema wieżami. Przy budowie katedry zastosowano system filarowo-skarpowym oraz w ostatnim przęśle prezbiterium trójpodporowy system sklepień.

Bazylikowy korpus jest nieco skrzywiony w stosunku do osi prezbiterium. Wynika to z faktu, iż przy budowie świątyni wykorzystano pozostałości murów dawnego romańskiego kościoła.

Od strony północnej znajduje się Wieża Zygmuntowska, w której na pierwszym piętrze wiszą dzwony Urban i Półzygmunt, na drugim piętrze Kardynał i Stanisław, zaś na trzecim piętrze dwunastotonowy Dzwon Zygmunt. Współczesny hełm wieży wykonał w latach 1897 – 1898 Odrzywolski. Wieża ta jest niższa od Wieży Zegarowej, a wyższa od południowej Wieży Srebrnych Dzwonów zwaną też Wikaryjską.

Najbardziej znany dzwon katedry na Wawelu to 11-tonowy Zygmunt. Ufundował go król Zygmunt Stary w 1520 roku, a wykonał norymberski ludwisarz Hans Beham. Dzwon zawieszono na Wieży Zygmuntowskiej dnia 9 lipca 1521 roku.  Kielich dzwonu o 2,5-metrowej średnicy odlany został ze stopu cyny i miedzi, zaś 350 kilogramowe serce wykonane jest z żelaza i zawieszone na pasach z wielbłądziej skóry. Dzwon zdobią herby Litwy i Polski oraz postacie świętych Stanisława i Zygmunta. Huśtawa dzwonu ma 12 lin i mniej więcej  tylu osób potrzeba by dzwon rozkołysać, a przywilej ten przysługuje 28 dzwonnikom, zrzeszonym w elitarnym Bractwie Dzwonników Wawelskich. Dzwon rozbrzmiewa wyłącznie w kilka najważniejszych dni w roku, a jego dźwięk „dis1” niesie się na 50 km.

Kilka razy w historii dzwonu zdarzyło się, że zabrzmiał fałszywie, co było spowodowane uszkodzeniem jego serca. Pierwsza udokumentowana skaza ujawniła się  w Sylwestra 1859 roku  roku. Kilka lat później, również w ostatni dzień roku, oderwał się fragment serca dzwonu i spadł przez wszystkie kondygnacje wieży ubijając fragmenty wiszących poniżej niego dzwonów. Serce pękło też w 1939 roku oraz w 2000 roku. Zgodnie z tradycją, gdy milknie dzwon Zygmunta rozbrzmiewają pozostałe dzwony Wieży Zygmuntowskiej.

Katedrę otacza wieniec 18 kaplic. Z zewnątrz widoczne są jedynie kaplice południowe, gdyż kaplice północne przesłania mur okalający Katedrę i Wzgórze Wawelskie. Ich budowę rozpoczęto już w trakcie wznoszenia kościoła. Najokazalsze były te ufundowane przez królów. Król Kazimierz Wielki ufundował kaplicę pod wezwaniem Wniebowzięcia NMP, królowa Zofia, czwarta żona Władysława Jagiełły kaplicę pod wezwaniem Świętej Trójcy, a król Kazimierz Jagiellończyk i jego małżonka, Elżbieta Rakuszanka  kaplicę pod wezwaniem Św. Krzyża i Ducha Świętego.  Najpiękniejszą z kaplic południowych jest Kaplica Zygmuntowska nakryta pozłacaną blachą.

Mur okalający katedrę powstał w 1619 roku z fundacji Tylickiego, przez który prowadzą trzy identyczne bramki umieszczone naprzeciw wejść do kościoła i przy wieży Srebrnych Dzwonów.

Do wnętrza Katedry prowadzi portal z czarnego marmuru ufundowany przez Wojciecha Serebryskiego. Wrota wykonane są z drewna okutego żelazem, z powtarzającym się monogramem „K”. Symbolizuje on króla Kazimierza Wielkiego, który wrota te podarował z okazji konsekracji katedry w roku 1364. Boki portalu zdobią fragmenty XIV-wiecznych rzeźb św. Michała Archanioła oraz św. Małgorzaty. Przy wejściu do świątyni zawieszone są olbrzymie kości. Niektórzy mówią, że są to szczątki Smoka Wawelskiego, jednak w rzeczywistości są to: żebro wieloryba, piszczel mamuta oraz czaszka nosorożca.

Wnętrze Katedry

Wchodząc do wnętrza katedry głównym zachodnim wejściem przechodzi się pod XVII-wiecznym chórem projektu przez Franciszka Placidiego i staje w nawie głównej. Wysoko w górze, ponad filaretami oddzielającymi nawy stoją cztery posągi świętych: Hieronima z lwem, Ambrożego, Grzegorza i Augustyna. Dwie pierwsze z nich wykonał najprawdopodobniej jeden z uczniów Wita Stwosza.

Katedra Wawelska pełniła przez wieki funkcję królewskiej nekropolii oraz miejsca pochówku biskupów krakowskich. Do dziś możemy podziwiać upamiętniające to płyty wmurowane w posadzkę, sarkofagi, epitafia. Pomiędzy filarami nawy głównej znajdują się sarkofagi królów Polski: Władysława I Łokietka (zm. 1333 r.), Kazimierza III Wielkiego(zm. 1370 r.),Władysława II Jagiełły (zm. 1434 r.). W 1510 roku przed głównym ołtarzem umieszczono wykonany z brązu pomnik nagrobny kardynała Fryderyka Jagiellończyka (zm. 1503 r.) ufundowany przez króla Zygmunt Starego, a w latach 1399 – 1949 przed ołtarzem spoczywała także królowa Jadwiga. W czasie prac remontowych na początku XX wieku dodano nowe pomniki, m.in. płytę poświęconą kardynałowi Zbigniewowi Oleśnickiemu (zm. 1455 r.), nagrobek kardynała Jerzego Radziwiłła (zm. 1600 r.), sarkofag królowej Jadwigi, do którego na pewien czas przeniesiono królowej oraz sarkofag Władysława Warneńczyka (zm. 1444 r.), w którym jednak nie spoczęły prochy króla. Większość szczątków doczesnych królów, biskupów oraz innych ważnych dla Polaków postaci pochowano w kryptach pod kaplicami katedry.

Pośrodku kościoła znajduje się konfesja św. Stanisława, a wokół niej wykonane z czarnego marmuru nagrobki biskupów: Marcina Szyszkowskiego, Piotra Gembickiego, Jana Małachowskiego i Kazimierza Łubieńskiego.

Bogato złocony ołtarz główny, który obecnie znajduje się w katedrze, pochodzi z XVII wieku, a ufundował go biskup Piotr Gembicki. Zastąpił on renesansowy ołtarz ufundowany przez króla Zygmunta w 1346 roku. Początkowo przeniesiono go do Kielc, a potem do Bodzentyna. W barokowym ołtarzu znajduje się obraz przedstawiający Ukrzyżowanego Chrystusa. Znajdujący się w ołtarzu czarny krucyfiks pochodzi z końca XIV wieku. Przed krzyżem tym miała modlić się królowa Jadwiga i według wierzeń przemówił do niej Chrystus. W roku 1987 w mensie ołtarza przed krucyfiksem umieszczono relikwie królowej. Za ołtarzem widoczne są fragmenty polichromii z drugiej połowy XIV wieku.

Znajdujące się w prezbiterium stalle są XX-wieczną rekonstrukcją oryginalnych. W XX wieku w okna nawy i transeptu wprawione zostały witraże zaprojektowane przez Józefa Mehoffera, m.in witraż koło chóru przedstawiający postać św. Kazimierza.

Konfesja św. Stanisława

W miejscu przecięcia nawy głównej z transeptem znajduje się  konfesja św. Stanisława. Od czasów średniowiecznych wznosił się w tym miejscu ołtarz męczennika. Na ołtarzu, w relikwiarzu podarowanym przez księżną Kingę, spoczywały szczątki świętego przeniesienie do katedry z kościoła na Skałce w 1254 roku. Obecnie w relikwairzu tym znajdują się szczątki rzymskiego męczennika Floriana.
Ołtarz św. Stanisława zburzono w XVII stuleciu, a w jego miejscu wybudowano, istniejącą do dziś, kaplicę ufundowaną przez biskupa Marcina Szyszkowskiego. Projekt konfesji wykonał w latach 1628 – 1630 Giovani Trevano. Wykonana jest z czarnego marmuru dębnickiego z elementami z różowego marmuru oraz złoconego brązu. Konfesja ma postać baldachimowego ołtarza – składa się z czterech marmurowych kolumn ze złocona kopułą zamknięta ażurową latarnią zwieńczoną krzyżem. Na przedłużeniu kolumn umieszczono wykonane w brązie figury świętych: Wojciecha i Stanisława, Wacława i zygmunta, Kazimierza i Jacka oraz Floriana i Ignacego Loyoli. Przy kopule natomiast znajdują się posągi ewangelistów. Otacza ją niska balustrada. Szczątki biskupa w roku 1671 złożono na ołtarzu w srebrnej trumnie wykonanej w pracowni gdańskiego złotnika Piotra von der Rennera. Jej fundatorem jest biskup Piotr Gembicki oraz kapituła katedralna. Trumna spoczywa na ramionach aniołów, zaś boki zdobią medaliony przedstawiające sceny z życia świętego.
Konfesja św. Stanisława w Katedrze na Wawelu pełniła funkcję miejsca trofealnego. Składano przed nią niemal wszystkie zdobyczne trofea oraz sztandary wrogów. Po raz pierwszy zawieszono przed grobem męczennika sztandary Krzyżaków zdobyte pod Płowcami w 1331 roku. Władysław Jagiełło w 1411 roku zawiesił kolejne nieprzyjacielskie chorągwie zdobyte w bitwie pod Grunwaldem. 20 lat później, po bitwie pod Nakłem, zawieszono w katedrze następne cztery sztandary krzyżackie. Ostatnią chorągiew złożył tu Jan III Sobieski po wspaniałym zwycięstwie nad Turkami pod Wiedniem (1683). Z tego względu stojąca pośrodku katedry konfesja św. Stanisława nazywana jest Ołtarzem Ojczyzny czyli Ara Patriae.

Groby królewskie

Katedra na Wawelu od najdawniejszych czasów pełniła funkcję królewskiej nekropolii. Jednak  w czasie odbudowy Kościoła Katedralnego w pierwszej połowie XIV wieku bezpowrotnie zniszczono pierwsze groby monarsze. Spoczywali w nich: żona Kazimierza Odnowiciela - Maria Dobrogniewa (zm. 1087 r.), syn Bolesława Śmiałego - Mieszko (zm. 1089 r.), Bolesław Kędzierzawy (zm. 1173 r.), Kazimierz Sprawiedliwy (zm. 1194 r.) i jego synowie – Bolesław (zm. 1182 r.) i Leszek Biały (zm. 1227 r.). Następców Leszka Białego chowano już poza katedrą: u Franciszkanów w Krakowie Bolesława Wstydliwego (zm. 1279 r.), u krakowskich Dominikanów Leszka Czarnego (zm. 1288 r.). Dopiero w 1333 roku przywrócono Katedrze Wawelskiej funkcję królewskiej nekropolii. W tym bowiem roku, 25 kwietnia, w katedrze został pochowany król Władysław Łokietek.

Król został pochowany po lewej stronie ołtarza głównego, o wydarzenie to opisał w Kronikach Jan Długosz. W posadzce wydrążono płytką komorę grobową i złożono drewnianą skrzynię z ciałem króla. Kilkanaście lat później jego syn, król Kazimierz Wielki, wzniósł w tym miejscu pomnik nagrobny z piaskowca w kształcie prostokątnej skrzyni zwanej tumbą. Jej rzeźbione boki podzielone są arkadami na pola przedstawiające płaczków i duchownych biorących udział w pogrzebie króla. Na płycie przykrywającej skrzynię wyrzeźbiona została postać króla, ubranego w tunikę, płaszcz koronacyjny, w koronie na głowie, z jabłkiem, berłem i mieczem. Wznoszący się ponad sarkofagiem baldachim to XX-wieczna rekonstrukcja oryginału z XIV wieku. Twórcą pierwszego średniowiecznego sarkofagu władcy nie jest znany, przypuszcza się że pochodził z Hesji.

Do połowy XIX wieku uważano, że Kazimierz Wielki, podobnie jak Łokietek, został pogrzebany pod posadzką katedry, a jego grobowiec jest pusty. W roku 1869 przeprowadzone zostały prace renowacyjne w czasie których sarkofag został otwarty. Okazało się wtedy, że spoczywają w nim szczątki władcy. Dokumentację otwartego grobu sporządził Jan Matejko. 8 lipca 1869 roku odbył się ponowny pogrzeb króla, a kondukt pogrzebowy przeszedł tę samą trasą co w czasie pierwszego pogrzebu monarchy. Trumnę złożono w odrestaurowanym sarkofagu.

Drugim królewskim sarkofagiem spoczywającym przed ołtarzem kościoła jest pomnik Kazimierza Wielkiego (zm. w 1370). Nagrobek króla Kazimierza znajduje się po prawej stronie ołtarza głównego, po przeciwnej stronie sarkofagu jego ojca. Fundatorem nagrobka jest najprawdopodobniej król Ludwik Węgierski, następca tronu i siostrzeniec Kazimierza Wielkiego. Rzeźbiony w stylu gotyckim pomnik Króla wykonany jest z węgierskiego plamistego marmuru koloru czerwonego. Składa się z tumby nakrytej bogato zdobionym baldachimem. Na bokach tumby przedstawione zostały postacie mężczyzn rozmyślających nad stratą jaką poniósł kraj w dniu śmierci Kazimierza Wielkiego. Płaskorzeźba na płycie wierzchniej przedstawia postać Monarchy ubranego w tunikę, przepasanego pasem zapiętym na biodrach, z narzuconym na ramiona płaszczem koronacyjnym. W rękach trzyma berło i jabłko, a na głowie ma wielolistną koronę. Stopy królewskie spoczywają na lwie (aluzja do Psalmu 90: „po lwach i smokach stąpał będziesz, lwa i bazyliszka podepczesz”). Pomnik został wykonany przez artystów sprowadzonych z zagranicy.

Królową Jadwigę, zmarłą 17 lipca 1399 roku, pochowano po lewej stronie ołtarza, w pobliżu zakrystii, a wiec obok Władysława Łokietka. W konsekwencji prac remontowych prowadzonych w Katedrze jej nagrobek znalazł się 20 centymetrów pod posadzką. W 1887 roku otwarto grób królowej, a sporządzenie dokumentacji powierzono Janowi Matejce. Szczątki Jadwigi Andegaweńskiej złożono w nowej trumnie i umieszczono w tym samym miejscu. Obecnie sarkofag królowej znajduje się naprzeciw kaplicy Zygmuntowskiej. Antoni Madeyski w roku 1902 wykonał nagrobek z białego marmuru karraryjskiego. Szczątki królowej przeniesiono do białego sarkofagu w 1949 roku, jednak w 1987 jej szczątki złożono pod ołtarzem z Chrystusem Ukrzyżowanym.

Czwarty z sarkofagów w nawie głównej to grób Władysława Warneńczyka. Wewnątrz sarkofagu wykonanego w 1906 roku przez Madeyskiego nie ma jednak szczątków młodego władcy. Zginął on w bitwie pod Warną w 1444, a jego ciała nigdy nie odnaleziono.

Kolejnym, również gotyckim, nagrobkiem jest pomnik króla Władysława Jagiełły, zmarłego w 1434 roku. Pomnik króla znajduje się po prawej stronie nawy głównej, obok głównego wejścia do katedry. Wykonany jest z czerwonego marmuru. Przykrywa go renesansowy baldachim wsparty na ośmiu kolumnach powstały w latach 1519 - 1524. Tumba podzielona jest na osiem pól z wyrzeźbionymi przedstawicielami wszystkich stanów opłakujących władcę, herby Ziem Polskich i Wielkiego Księstwa Litewskiego.. Na płycie przykrywającej tumbę przedstawiona jest postać Króla wraz z atrybutami jego władzy. U stóp władcy spoczywa smok (symbol szatana – ponownie Psalm 90). U podstawy tumby umieszczono rzeźbione psy ścigające sokoły.  Niewiele wiadomo na temat powstania sarkofagu Jagiełły. Przyjmuje się, że został ufundowany przez wnuka władcy Zygmunta Starego lub przez Zofię Holszańską, a wykonał go GiovanniCini ze Sieny – nie są to jednak pewne dane. Władysław Jagiełło był ostatnim władcą pogrzebanym w nawie katedry.

W ambicie pochowana zastała też Anna Cylejska – żona Władysława Jagiełły, wnuczka Kazimierza Wielkiego (zm. w 1416 r.), zaś w środkowym występie schodów prowadzących do ołtarza pochowany jest kardynał Fryderyk Jagiellończyk (zm. w 1503 r.).

Krypty

Ostatnim królem pochowanym w nawie głównej katedry był Władysław Jagiełło. Do śmierci Jana Olbrachta w 1501 roku szczątki władców składano pod pomnikami lub pod posadzką Katedry. Kolejnych królów chowano już w kryptach pod kaplicami Katedry Wawelskiej. Do połowy XIX wieku niemal wszystkie trumny spoczywwały w pod kaplicą Zygmuntowską i Wazów. Nie były one dostępne dla zwiedzających. Zwiedzać można było jedynie kryptę św. Leonarda z grobami księcia Józefa, Tadeusza Kościuszki, króla Jana III Sobieskiego i Marysieński oraz wstawione w latach 40-tych XIX wieku, a następnie przeniesione do oddzielnej krypty, trumny Władysława IV i jego żony Cecylii Renaty.

W latach 70-tych XIX wieku przeprowadzono prace renowacyjne w grobów królewskich pod przewodnictwem Teofila Żebrawskiego, Józefa Łepkowskiego oraz Jana Matejkę. Królewskie trumny od Zygmunta Augusta po dynastię Wazów wykonane były z cyny przez gdańskich rzemieślników. Ich wysokie walory artystyczne spowodowały podjęcie decyzji o ogólnym udostępnieniu trumien. W roku 1875 roku ukończono prace – krypty połączono korytarzami, a trumny ustawiono umożliwiając ich oglądanie. W kryptach zawieszono lampy będące kopiami królewskich koron.

W latach 1923 – 1932 otwarto ponownie wszystkie trumny królewskie w celu przeprowadzenia ich gruntownej renowacji.

Krypta św. Leonarda

Wejście do krypty św. Leonarda znajduje się w kaplicy Czartoryskich. Wnętrze krypty tworzą zakończone absydą trzy nawy oddzielone ośmioma kolumnami. Ołtarz w krypcie wykonał francuski architekt Eugène Emmanuel Viollet-le-Duc

W krypcie św. Leonarda odkryto w 1938 roku grób biskupa Maurusa zmarłego w 1118 roku. Jego miejsce pośrodku katedry wskazuje złota inskrypcja. Odkryte w grobie cenne zabytki, które wzbogaciły skarbiec katedralny.

W czasach zaborów Katedra na Wawelu pełniła wyjątkową funkcję w świadomości Polaków. W ponad 80 lat po ostatnich uroczystościach pogrzebowych polskich monarchów, na Wawelu pochowano narodowych bohaterów. Ich prochy składano właśnie w krypcie św. Leonarda będącej ocalałą częścią katedry Hermanowskiej z XI wieku.

W lipcu 1817 roku w krypcie spoczęły szczątki księcia Józefa Poniatowskiego, który zginął w bitwie pod Lipskiem w 1813 roku. Zwłoki księcia zostały przeniesione do Krakowa z kościoła św. Krzyża w Warszawie. Marmurowy sarkofag na trumnę księcia wykonał w 1830 roku Ferdynand Kuhn. Ufundowała go siostra księcia Maria Tyszkiewiczowa.

Niecały rok później, w 1818 roku, w krypcie złożono prochy zmarłego w 1817 w Solurze Tadeusza Kościuszki. Uroczysty pogrzeb odbył się w dniach 22, 23 czerwca 1818 roku. Natomiast umieszczenie trumny w marmurowym sarkofagu w roku 1832 odbywało się w tajemnicy. Pomnik nagrobny dla przywódcy Insurekcji wykonał Paweł Filippi. W 1977 roku obok grobu Kościuszki zawieszono tablicę pamiątkowa z brązu ufundowaną przez Kongres USA w 200-lecie bitwy pod Saratogą.

Do krypty św. Leonarda przeniesiono także sarkofagi królów Jana III Sobieskiego i jego żony Marysieńki oraz Michała Korybuta Wiśniowieckiego.

W romańskiej krypcie spoczywają szczątki Jana III Sobieskiego (zm. w 1696 r.) oraz jego żony Marii Kazimiery. Króla pochowano na Wawelu 15 stycznia 1734 roku. Jego sarkofag ufundował ostatni król Polski, Stanisław August Poniatowski, z okazji 100 rocznicy zwycięstwa pod Wiedniem w 1783 roku. Natomiast sarkofag królowej Marii Kazimiery ufundował w 1840 roku cesarz Austrii Ferdynand I.

Krypta św. Leonarda skrywa też szczątki króla Michała Korybuta Wiśniowieckiego (zm. w 1673 r.). W roku 1676 króla pochowano w krypcie w kaplicy Świętokrzyskiej. W 1858 roku cesarz Austrii Franciszek Józef I ufundował sarkofag, który umieszczono w krypcie św. Leonarda i w nim złożono szczątki Wiśniowieckiego.

Ostatni sarkofag umieszczono w krypcie już w latach 90-tych XX wieku.

Najmłodszy sarkofag w krypcie św. Leonarda należy do generała Władysława Sikorskiego, który zginął w 1943 roku w katastrofie samolotu w Gibraltarze. Prochy generała sprowadzono do Krakowa z Londynu 17 września 1993 roku i umieszczono w sarkofagu z 1981 roku.

W krypcie św. Leonarda spoczęły w 1935 roku zwłoki Józefa Piłsudskiego, jednak w późniejszych latach przeniesiono je do krypty pod wieżą Srebrnych Dzwonów.

Krypta Stefana Batorego

W następnej krypcie spoczywa ciało króla Stefana Batorego. Zmarł w Grodnie w 1586 roku i zgodnie z życzeniem żony króla, Anny Jagiellonki, pochowano go w krypcie grobowej pod kaplicą Mariacką. Sarkofag wykonany został przez gdańskich złotników.
W 1877 roku królewską trumnę przeniesiono do nowej krypty, a następnie z polecenia cesarza Fryderyka I trumnę odnowiono.

Krypta Władysława IV Wazy

Następna krypta zawiera sarkofagi króla Władysława IV Wazy (zm. w 1648 r.) oraz jego żony Cecylii Renaty (zm. w 1644). Trumny wykonane zostały ze złoconej miedzi przez touńskiego mistrza Jana Chrystiana Bierpfaffa. Trumna króla pokryta jest herbami i scenami z życia władcy. Podobnie dekorowana jest trumna królowej Cecylii Renaty. Obok rodziców spoczywają dzieci: królewicz Zygmunt Kazimierz Waza (zm. w 1647 r.) i królewna Anna Maria Izabela (zm. w 1642 r.).

Krypta Zygmuntowska

Kryptę grobową pod kaplicą Zygmuntowską ufundował król Zygmunt Stary. Spoczywają w niej:  Zygmunt August, Anna Jagiellonka, Anna Austriaczka, Aleksander Karol Waza, Stanisław Leszczyński, a za romańskim murem jeszcze Barbara Zapolya, Anna Maria oraz August II Mocny.

Pierwszą w krypcie pochowano Barbarę Zápolya (zm. w 1515 r.), pierwszą żona Zygmunta I Starego. To ku jej czci król polecił wybudować kaplicę Zygmuntowską z krypta grobową.

W krypcie jako drugi spoczął król Zygmunt II August (zm. w 1572 r.), syn Zygmunta I Starego i Bony Sforzy. Wykonany przez gdańskich rzemieślników cynowy sarkofag był pierwotnie złocony i polichromowany. Boki trumny pokrywają alegoryczne wizerunki pięciu zmysłów oraz duszy nieśmiertelnej.

Zmarłą w Warszawie we wrześniu 1596 roku żonę Stefana Batorego, Annę Jagiellonkę, pochowano w Krakowie w listopadzie tegoż roku. Trumnę królowej  zdobią alegorie Wiary, Nadziei, Miłości oraz wizerunek św. Anny Samotrzeć.

Pierwsza żona Zygmunta III Wazy, Anna Habsburżanka, zmarła w lutym 1598 roku w Warszawie. W Katedrze Wawelskiej pochowano ją  w październiku 1599 roku w cynowej trumnie pokrytej ornamentami roślinnymi. W 1600 roku zmarła pierwsza córka królewskiej pary, królewna Anna Maria. Pochowano ją także w krypcie kaplicy Zygmuntowskiej.

Syn Zygmunta III Wazy z drugiego małżeństwa, Aleksander Karol, zmarł w 1634 roku, a rok później pochowano go w Katedrze. Ciało królewicza złożono w cynowej trumnie zdobionej motywami roślinnymi oraz alegoriami Wiary i Nadziei.

Król August II Mocny z dynastii Wettynów zmarł w 1 lutego 1733 roku w Warszawie. W dniu 15 stycznia 1734 roku w Katedrze Wawelskiej pochowano ciało króla. Jego wnętrzności złożono w kościele Kapucynów w Warszawie, a serce w kościele dworskim w Dreźnie.

W 1938 roku w Katedrze Wawelskiej złożono prochy króla Stanisława Leszczyńskiego. Dopiero prawie 200 lat po śmierci w 1766 roku szczątki króla znalazły spokój w krypcie za kratą pomiędzy grobowcami ostatniego z Jagiellonów, Zygmunta Augusta, i jego siostry Anny Jagiellonki.

Krypta Zygmunta Starego

W drugiej z krypt w kaplicy Zygmuntowskiej znajduje się kamienny sarkofag Zygmunta I Starego (zm. w 1548 r.), fundatora kaplicy. Królewski sarkofag ozdobiony jest medalionem z wizerunkiem króla projektował Bartolomeo Berecci.

Krypta Wazów

Gdy w kaplicy Zygmuntowskiej zabrakło już miejsca na kolejne trumny król Jan II Kazimierz ufundował kaplicę Wazów. W krypcie pod kaplica znajdują się trumny: Zygmunta III Wazy, Konstancji Austriaczki, kardynała Jana Alberta Wazy, Ludwiki Marii Gonzaga, Jan Kazimierz Waza oraz Jan Zygmunt Waza.

Druga żona Zygmunta III, Konstancja Austriaczka, zmarła 10 lipca 1631 roku. Rok później, 30 kwietnia 1632 roku, zmarł król Zygmunt III Waza. Pogrzeb królewskiej pary odbył się 4 lipca 1633 roku w katedrze na Wawelu. Sarkofag króla zdobią sceny przedstawiające militarne czyny monarchy naprzemiennie z wyobrażeniami cnót i zalet przypisywanych Władcy. Trumnę królowej zdobią natomiast ornamenty roślinne.

Kardynał Jan Albert Waza zmarł w 1634 roku w Padwie, a jego pogrzeb w katedrze odbył się w kwietniu 11635 roku. Pochowany został w trumnie miedzianej.

W krypcie pod kaplica Wazów pochowany jest także król Jan Kazimierz Waza, jego żona Ludwika Maria Gonzaga oraz ich syn, królewicz Jan Zygmunt Waza. Pierwsza w krypcie spoczęła Ludwika Maria (zm. w 1667 r.). Króla Jan Kazimierz zmarł w Nevers we Francji w grudniu 1672 roku. Prochy króla sprowadził do kraju biskup Andrzej Trzebicki, a pogrzeb odbył się 31 stycznia 1676 roku. Jan Zygmunt spoczął obok rodziców w 1652 roku.

Przy wyjściu z krypty Wazów umieszczono w ścianie urnę z ziemią z Katynia oraz pamiątkową tablicę wmurowaną w 1990 roku, w 50-tą rocznicę zbrodni katyńskiej

Krypta pod Wieżą Srebrnych Dzwonów

Kryptę pod romańską Wieżą  Srebrnych Dzwonów zaprojektował Adolf Szyszko-Bohusz. Spoczywają w niej prochy marszałka Józefa Piłsudskiego, przeniesione z krypty św. Leonarda. W krypcie umieszczono też urnę z ziemią z grobu matki Piłsudskiego Marii z Bilewiczów. Kryptę zamyka krata z herbami Polski i Litwy oraz herbem rodu Piłsudskich – Kościesza.

Wyjście z grobów królewskich przykrywa baldachim projektu Adolfa Szyszko-Bohusza z napisem Corpora dormiunt vigilant animae – Ciała śpią, duchy czuwają.

Krypta wieszczów Narodowych

Wejście do krypty wieszczów znajduje się naprzeciw kaplicy Lipskich. W niszy ołtarzowej znajduje się obraz Matki Boskiej Ostrobramskiej wykonany w Wenecji przez Antonio Salviatiego. W krypcie złożono prochy Adama Miskiewicza, Juliusza Słowackiego oraz Cypriana Kamila Norwida.

Ciało Adama Mickiewicza sprowadzono do kraju z Paryża, a uroczysty pogrzeb odbył się 4 lipca 1890 roku. Szczątki Poety złożono w sarkofagu zaprojektowanym przez Sławomira Odrzywolskiego. Stanisław Roman Lewandowski wyrzeźbił popiersie Mickiewicza w Medalionie.

Zwłoki Juliusza Słowackiego próbowano sprowadzić do Polski od 1909 roku, jednak stało się to możliwe dopiero w 1927 roku i 28 czerwca odbył się pogrzeb Poety.  Sarkofag wykonał z czarnego marmuru Adolf Szyszko-Bohusz. W niszy za sarkofagiem umieszczono w urnie z czarnego marmuru ziemię z grobu matki Słowackiego.

W 1993 roku u wejścia do krypty wieszczów umieszczono brązowy pomnik Cypriana Kamila Norwida. Pamiątkową płytę wykonał Czesław Dźwigaj w 110 rocznicę śmierci Poety. W 2001 roku w niszy obok pomnika umieszczono urnę wykonaną z brązu zawierającą ziemię ze zbiorowej mogiły z cmentarza polskiego w Montmorency pod Paryżem, gdzie znajdują się tez prochy polskiego Poety.

Skarbiec katedralny

Skarbiec katedralny i biblioteka przez wieki gromadziły swoje skarby. Przez stulecia zbiory skarbca wzbogacały się o kolejne zabytkowe obiekty: szaty i naczynia liturgiczne, krzyże, klejnoty, insygnia królewskie, relikwiarze, hafty i wiele, wiele innych. Powiększały się też zbiory katedralnej biblioteki. Cenne przedmioty ofiarowywali monarchowie, duchowni, zamożniejsi obywatele państwa oraz przebywający w kraju dostojni goście.

Zbiory te były jednak niejednokrotnie rabowane na przestrzeni wieków. Największe ubytki w skarbcu powstały w czasie najazdu Szwedów w 1655 roku oraz II wojny światowej. Wywieziono wtedy z katedry i z kraju najcenniejsze dzieła sztuki. Większość zrabowanych przedmiotów wróciła jednak do Polski po zakończeniu wojny.

Nie sposób wymienić wszystkich obiektów w zasobach katedralnego skarbca. Najcenniejsze są jednak te z okresu pierwszych katedr. Do dziś zachowało się jedynie kilka zabytków romańskich: włócznia św. Maurycego ofiarowana Bolesławowi Chrobremu przez cesarza Ottona III w czasie zjazdu gnieźnieńskiego, szkatułka z XII wieku do przechowywania relikwii, złote pierścienie biskupie z początku XIII wieku, diademy książęce Bolesława Wstydliwego i jego żony Kingi przerobione w XV wieku, z polecenia Kazimierza Jagiellończyka, na krzyż ołtarzowy oraz  infuła biskupia. Z darów Królowej Jadwigi pochodzą: biskupi racjonał przerobiony w XVI wieku, szkatuła z kości słoniowej. Królowa Zofia podarowała natomiast relikwiarz na głowę św. Floriana. Z epoki średniowiecza pochodzi dar królowej Elżbiety Rakuszanki, puszka na głowę św. Stanisława. Ten szczerozłoty relikwiarz z 1504 roku ma kształt ośmiobocznej puszki  spoczywającej na barkach aniołów. Na bokach puszki odlane są sceny z życia i męczeństwa św. Stanisława. Wieko natomiast ozdobione jest kosztownymi kamieniami, w tym czarnym diamentem. Na początku XVI stulecia wojewoda krakowski Piotr Kmita ofiarował wyszywany perłami ornat, którego krzyż przedstawia w wypukłym hafcie legendę św. Stanisława. I wiele, wiele innych.

Skarbiec katedry nie jest udostępniony dla zwiedzających. Część eksponatów prezentowane są w Muzeum Katedralnym będącym dawnym budynkiem służby.

Dodaj komentarz

Wasze opinie

Podziel się swoją opinią





*****
****-
***--
**---
*----
-----

 

    Jeszcze nikt nie dodał własnej opinii. Jeżeli pragniesz podzielić się własnymi wrażeniami, polecić obiekt, lub przestrzec kogoś proszę opisz to tutaj.

    Redakcja come2europe.eu nie ponosi odpowiedzialności za wypowiedzi Internautów opublikowane na stronach serwisu oraz zastrzega sobie prawo do redagowania, skracania bądź usuwania komentarzy zawierających treści zabronione przez prawo, uznawane za obraźliwie lub naruszające zasady współżycia społecznego.

     

    [Zgłoś błąd na stronie]

     

    Strona korzysta z plików cookies w celu realizacji usług i zgodnie z Polityką Plików Cookies. Możesz określić
    warunki przechowywania lub dostępu do plików cookies w swojej przeglądarce.