Zamek Królewski na Wawelu
co kryją królewskie komnaty
Na Wzgórzu Wawelskim znajduje się kompleks zabytkowych obiektów. Najcenniejsze z nich to Zamek Królewski oraz Katedra Wawelska. Oprócz nich, na terenie wzgórza znajdują się też relikty innych budowli.
Zwiedzającym udostępnione są na zamku:
- Reprezentacyjne Komnaty Królewskie,
- Prywatne Apartamenty Królewskie,
- Skarbiec Koronny,
- Zbrojownia,
- wystawa Sztuka Wschodu,
- rezerwat archeologiczny Wawel Zaginiony.
W czasie zwiedzania Katedry można oglądać:
- groby królewskie w podziemiach Katedry,
- Kryptę Wieszczów Narodowych,
- dzwon Zygmunta,
- Muzeum Katedralne.
Ponadto udostępnione są:
- Smocza Jama,
- trasa Ogrody Królewskie.
Reprezentacyjne Komnaty Królewskie
W ramach ekspozycji wnętrz zamkowych można obejrzeć pomieszczenia na parterze oraz dawne reprezentacyjne sale na II piętrze pałacu. Przyjmowano tutaj poselstwa, urządzano oficjalne uroczystości i huczne zabawy, w nich także obradował sejm.
Parter
Komnata, w której podejmowani byli przez wielkorządcę goście, nakryta jest renesansowym stropem z modrzewia. Wyposażenie sali pochodzi z XVI i XVII wieku, a stanowią je renesansowe obrazy niderlandzkie i niemieckie, barokowe gobeliny i włoski stół. Kamienne portale zostały częściowo zrekonstruowane w okresie wojennym.
Sień w klatce schodowej Poselskiej, która łączy parter z apartamentami królewskimi na I i II piętrze, zdobią oryginalne, renesansowe, obramienia drzwiowe.
II piętro
Reprezentacyjne komnaty królewskie mieszczą się na II piętrze w skrzydłach wschodnim i północnym. Pożar jaki miał miejsce na zamku w 1702 roku oraz stacjonujące tu w XIX wieku wojska okupantów spowodowały wiele zniszczeń, m.in. oryginalnych stropów. W czasie zwiedzania Królewskich Komnat Reprezentacyjnych przechodzi się na parterze przez Salon wielkorządcy, oraz przez sale na II piętrze: Salę Turniejową, Salę Poselską, Salę Pod Planetami, Salę Pod Ptakami, Kaplicę królewską, Salę Pod Orłem oraz Salę Senatorską.
Zachowane w salach na południe od schodów Poselskich renesansowe fryzy ścienne zostały uzupełnione przed rokiem 1939. W stropie sali Poselskiej znajduje się 30 rzeźbionych ludzkich głów. Elementem oryginalnym w stosunku do pierwotnego wystroju renesansowych komnat są arrasy z XVI wieku. Zostały utkane w Brukseli na zamówienie Zygmunta Augusta. Przedstawiają obrazy o tematyce biblijnej, zawierają groteskowe ornamenty oraz herby Polski i Litwy. Podziwiać można też obrazy i meble włoskie, głównie toskańskie, z XVI wieku oraz portrety polskich monarchów.
Z kolei wnętrza skrzydła północnego odnowione zostały na polecenie Zygmunta III Wazy po pożarze z 1595 roku. Ognia uniknęła jedynie sala Senatorska, największa w zamku. Jej wnętrza są w całości ozdobione arrasami. W pozostałych salach zachowały się marmurowe portale, kominek w stylu wczesnego baroku rzymskiego, a także stiuki sklepienne. Ściany pokryte są XVIII – wiecznymi kurdybanami z zamku króla Augusta III koło Drezna. W Gabinecie holenderskim w wieży Zygmunta III znajdują się obrazy malarzy niderlandzkich. Z okresu międzywojennego pochodzą pseudobarokowe stropy wypełnione plafonami ówczesnych polskich malarzy – kolorystów. W wyposażeniu tej części zamku dominują portrety polskich królów i członków ich rodzin oraz polskie obrazy historyczne.
Ekspozycję opuszcza się wychodząc przez druga z reprezentacyjnych klatek schodowych – Senatorską.
Prywatne Apartamenty Królewskie
W ramach ekspozycji można zwiedzić prywatne pokoje królewskie, komnaty świty dworskiej oraz pomieszczenia dla gości. W trakcie zwiedzania przechodzi się przez: Sypialnię gości królewskich, Kurzą Stopkę, Salę Kolumnową.
Na południe od schodów Poselskich znajdują się komnaty przeznaczone dla królewskich gości. Zachowane są w nich modrzewiowe stropy z epoki renesansu, a w dwóch salach także oryginalne fryzy ścienne. Na uwagę zasługują gotycko-renesansowe portale. Renesansowe wyposażenie sal pochodzi z Europy północnej oraz z Włoch. W salach tych można również podziwiać arrasy króla Zygmunta Augusta przedstawiające sceny pejzażowo-zwierzęce oraz groteskowe. W dwóch salach znajdują się włoskie obrazy z kolekcji Lanckorońskiej, a ponad 60 obrazów z tej kolekcji znajduje się w salce gotyckiej wieży.
W narożniku północno-wschodnim znajduje się Kurza Stopka, w wieży Łokietkowej sypialnia Zygmunta Starego, a w wieży Zygmunta III gabinet z dekoracją z 1600 roku. Mieścił się tutaj w okresie międzywojennym XX wieku apartament Ignacego Mościckiego. Prezydencka sypialnia została zrekonstruowana w wieży Duńskiej. W północnym skrzydle pałacu zgromadzono eksponaty z czasów panowania w Polsce dynastii Wettingów (XVIII wiek), m.in. zbiór porcelany miśnieńskiej, sreber oraz dywanów. Dwie ostatnie sale urządzone są w stylu klasycystycznym.
Skarbiec Koronny
Na parterze północno-wschodniego narożnika zamku mieścił się niegdyś Skarbiec Koronny. Przechowywano w nim od XIV wieku insygnia władzy królewskiej (korony, berła, miecz koronacyjny – tzw. Szczerbiec, ewangeliarz) oraz inne kosztowności składające się na oficjalny majątek państwa. Oprócz niego istniał też w zamku prywatny skarbiec władcy, w którym przechowywane były jego osobiste insygnia, kosztowności oraz paradne naczynia. Zasoby Skarbca Koronnego powiększały się wraz z kolejnymi darami dyplomatycznymi oraz zapisami monarchów. Większość z nich była wyjmowana jedynie przy wyjątkowych okazjach, takich jak królewskie koronacje. W 1792 roku miał miejsce pierwszy publiczny pokaz insygniów.
W 1795 roku zawartość Skarbca została zrabowana przez wojska pruskie, insygnia koronacyjne zostały zniszczone, a niemal wszystkie precjoza zostały zatracone. Z tego powodu obecna ekspozycja jedynie nawiązuje do dawnej świetności Skarbca. Od 1930 roku kolekcja jest stale wzbogacana w znaczące dzieła sztuki oraz pamiątki historyczne.
Sala Kazimierza Wielkiego
Sala ta pełniła w pierwszej połowie XIV wieku funkcję reprezentacyjnego apartamentu mieszkalnego z czasów ostatnich Piastów. Nadal można podziwiać w niej pozostałości malarskich dekoracji z końca XIV wieku oraz fresk z monogramem królowej Jadwigi. Sala Kazimierza Wielkiego nazywana jest także Kurzą Nogą, a to ze względu na masywny filar na środku wszystkich trzech kondygnacji wieży.
Ekspozycja w tej sali obejmuje klejnoty (III – XVIII wiek), średniowieczne naczynia liturgiczne oraz precjoza związane z władcami Polski. Podziwiać można, m.in. świeczniki z herbami Stefana Batorego, paterę i szachownicę po Zygmuncie III, klejnot z medalem Władysława IV Wazy, naczynie w kształcie Orła z zastawy Jana Kazimierza, miniaturę Augusta III Sasa w oprawie brylantowej i inne, a także paradne naczynia i zegary z w. XVI-XVIII oraz odznaki polskich Orderów Orła Białego i Świętego Stanisława.
Sala Jadwigi i Jagiełły
Sala Jadwigi i Jagiełły, zwana później wieżą Duńską, mieści się w gotyckim pawilonie z końca XIV wieku. W sali tej znajduje się najcenniejsza polska pamiątka historyczna – Szczerbiec, czyli miecz koronacyjny królów Polski, a także miecz Zygmunta I Starego.
Sala w wieży Zygmunta III
Wieża Zygmunta została wzniesiona ok. 1600 roku. W sali tej wieży mieści się ekspozycja oznak zaszczytnych Jana III Sobieskiego, m.in. płaszcz kawalera orderu Św. Ducha, który otrzymał w 1676 roku od króla Francji Ludwika XIV oraz kapelusz i miecz z daru papieża Innocentego XI w roku 1684.
Sala z paradną bronią
W sali tej znajduje się przede wszystkim część łupów z kampanii wojsk polskich z XVII wieku. Oglądać można trofea z odsieczy wiedeńskiej z 1683 roku, głównie zdobne rzędy na konie i siodła wykonane w Turcji, Persji oraz w Polsce w XVII i XVIII wieku. Kolekcji dopełniają militaria ze zbrojowni Jana III Sobieskiego w Żółkwi.
Zbrojownia
W zbrojowni można obejrzeć kolekcje zbroi, hełmów, tarcz oraz broni.
Sala 1
W otwierającej ekspozycję Zbrojowni sieni można oglądać broń drzewcową oraz miecze dwuręczne. Reprezentacyjne halabardy używane przez gwardie dworskie i miejskie stanowią największą część eksponatów w tej sali. Niektóre z nich są bogato zdobione i opatrzone herbami władców. Z XVI wieku pochodzi glewia z herbami saskiej dynastii Wettynów. W sali znajduje się też grupa partyzan gwardii nadwornych Jana Kazimierza, Michała Korybuta Wiśniowieckiego, Jana III Sobieskiego, Augusta II Mocnego oraz Augusta III Sasa. Z wieków XVI i XVII pochodzi kolekcja mieczy dwuręcznych.
Sala 2
W drugiej sali znajduje się kolekcja zbroi. Z 1490 roku pochodzi wykonana przez norymberskiego płatnerza Konrada Polera zbroja turniejowa z Dworu Artusa w Gdańsku. Z XVI i XVII wieku pochodzą niemieckie pełne zbroje płytowe. Większą część eksponatów stanowią jednak polskie półzbroje husarskie z XVII wieku, a wśród nich unikatowy egzemplarz z oryginalnymi skrzydłami. W kolekcji znajdują się także używane w Polsce w końcu XVII i początku XVIII zbroje łuskowe, tzw. karaceny.
Sala 3
Trzecia sala zawiera eksponaty broni zachodnioeuropejskiej od końca XV wieku do początku XIX wieku. Kolejno rozmieszczone są miecze średniowieczne i nowożytne, rapiery, koncerze i szpady. Reprezentacyjne egzemplarze broni niemieckiej, włoskiej, francuskiej i hiszpańskiej są bogato zdobione. Do uzbrojenia obronnego należą dwa bardzo rzadkie hełmy husarskie z końca XVII wieku – kapaliny. Oglądać można także zbiór polskich szabli - karabele, szable husarskie, tzw. czeczugi. W zbiorach znajduje się także głownia szabli hetmana wielkiego koronnego Stanisława Jabłonowskiego, uczestnika bitwy pod Wiedniem w 1683 roku.
Sala 4
Ręczna broń palna oraz miotająca została zgromadzona w czwartej sali. Oglądać można inkrustowane kością, zdobione trawieniem i rytowaniem strzelby, arkebuzy, petrynały i pistolety z XVI – XIX wieku. Oprócz tego podziwiać można też sportowe i myśliwskie kusze, w tym egzemplarz z 1725 roku należący do brata Stanisława Augusta – Kazimierza Poniatowskiego.
Piwnice
Ostatnia część ekspozycji znajduje się w piwnicach – gotyckiej z XIV wieku oraz dwóch renesansowych z pierwszej połowy XVI stulecia. Przy ścianach umieszczone zostały lufy armat, haubic i moździerzy. Pod sklepieniem pierwszej piwnicy zawieszone są krzyżackie chorągwie spod Grunwaldu z 1410 roku odtworzone w XX wieku na podstawie kronik Jana Długosza oraz miniatur Stanisława Durinka.
Sztuka Wschodu
Na wystawie tej zgromadzone są zabytki pokazujące fascynację polskiego społeczeństwa dziełami rzemiosła artystycznego Turcji, Krymu, Kaukazu czy Iranu. Są to kobierce, jedwabie, makaty, broń, paradne siodła i rzędy, które weszły zarówno do codziennego, jak i odświętnego użytku. Najważniejsza część ekspozycji zgromadzona została na I piętrze zachodniego skrzydła Zamku i zawiera ona trofea i pamiątki związane z odsieczą wiedeńską z 1683 roku. Wtedy to wojska pod dowództwem Jana III Sobieskiego odniosły zwycięstwo nad armią turecką, dowodzoną przez Kara Mustafę.
Sień
Pierwszą część ekspozycji stanowią dwa fragmenty tureckich namiotów z przełomu wieków XVII i XVIII. Stanowią one tło obrazu przedstawiającego Bitwę pod Wiedniem oraz marmurowego popiersia króla Jana III Sobieskiego.
Sala 2
W sali z chorągwiami można podziwiać cztery tureckie sztandary zdobyte w 1683 roku oraz chorągiew zdobytą w bitwie pod Parkanami 9 X 1683 roku. Inne trofea to buńczuk, wezyra (oznaka władzy wojskowej) oraz legendarna szabla Kara Mustafy. W gablotach i na podium znajduje się turecka zbroja na konia z XVI wieku oraz kolekcja tureckich i perskich szabel z XVII i XVIII wieku. Dalej oglądać można tureckie i kaukaskie modlitewniki z XVIII – XIX wieku pochodzące z lwowskiego zbioru Włodzimierza i Jerzego Kulczyckich.
Sala 4
Jest to sala poświęcona ceramice Dalekiego Wschodu. Na podestach umieszczone są wielkie wazy chińskie z XVII – XVIII wieku, w tym waza do przechowywania imbiru oraz naczynie ozdobione buddyjskim przedstawieniem symboli pomyślności - „ośmiu cennych przedmiotów”. Odznaczają się one bogatą, kwiatową dekoracją malowaną kobaltem bądź dekoracją wielobarwną, plastyczną. W witrynie znajdują się też wyroby z kamionki, porcelany, słonińca (kamień półszlachetny), będące figurkami bóstw lub małymi naczyniami.
Sale 5-6
We wnętrzu ponad Bramą Zamkową zebrana została porcelana japońska. Pochodzi ona z XVIII wieku i reprezentuje tym Imari. Zbiór ten stanowi dar carycy Katarzyny II dla księcia pruskiego Henryka Hohenzollerna, które drogą dziedziczenia znalazły się w posiadaniu Radziwiłłów i Potockich.
Wawel Zaginiony
Ekspozycja ta została otwarta w roku 1975 i mieści się w przyziemiu budynku zamykającego dziedziniec zamku królewskiego od strony zachodniej. Jest to archeologiczno-architektoniczny rezerwat obejmujący rotundę Najświętszej Marii Panny, gotyckie pozostałości zamku oraz relikty renesansowych królewskich kuchni. Prezentowane są w nim rezultaty badań archeologicznych, fragmenty rzeźbiarskiej dekoracji architektonicznej od czasów średniowiecza po okres nowożytny. Umieszczony tutaj plansze, model Wawelu oraz program wirtualnej rekonstrukcji komputerowej wybranych budowli pozwalają przeanalizować zmiany w zabudowie Wzgórza.
Sala 1
To dawne kuchnie królewskie, gdzie widać pozostałości zamku gotyckiego. W północnej ścianie pomieszczenia widoczne jest lico południowo-wschodniej absydy rotundy Najświętszej Panny Marii z IX wieku. Pierwotnie pełniła ona prawdopodobnie funkcję kaplicy rezydencji książęcej, która swą sakralną funkcję pełniła do 1517 roku. Obecny wygląd sali jest wynikiem rekonstrukcji z 1917 roku przeprowadzonej przez Adolfa Szyszko-Bohusza.
Sale 2-3
Są to wnętrza dawnych królewskich wozowni z XVII wieku oraz XVI-wiecznej „małej kuchni”. Oglądać tu można zabytki w postaci naczyń, narzędzi z drewna, kości i rogu, broni, biżuterii, monet, płytek posadzkowych oraz kafli piecowych pochodzących z okresu wczesnego i późnego średniowiecza. Znajdują się tutaj także romańskie i gotyckie rzeźby, a także modele budowli z tego okresu. Wszystko to na tle oryginalnych murów i bruków.
Sale 4-5
Kolejne dwie sale zawierają bogato dekorowane detale architektoniczne pochodzące z pałacu (z lat 1500-1540) oraz kafle z pieców wawelskich z okresu od XVI do XVIII wieku. Znajdują się tutaj bazy i kapitele kolumn, pilaster, gzyms nadokienny, fryz nadproża, rzeźbiony stopień schodów, kartusz z Orłem Jagiellońskim, renesansowy ołtarz tzw. Zatorski pochodzący z katedry oraz posąg króla Dawida stworzony przez Bartłomieja Berrecciego.
Smocza Jama
W zachodnim zboczu wzgórza wawelskiego znajduje się zwana Smoczą Jamą jaskinia, z którą związana jest legenda o Smoku Wawelskim. Legendę tą odnaleźć można w kronikach Wincentego Kadłubka z przełomu XII i XIII wieku.
„Był bowiem w załomach pewnej skały okrutnie srogi potwór, którego niektórzy zwać zwykli całożercą. Żarłoczności jego każdego tygodnia, według wyliczenia dni, należała się określona liczba bydła. Jeśliby mieszkańcy nie dostarczyli, niby jakichś ofiar, to byliby przez potwora ukarani utratą tyluż głów ludzkich. Grakch [Krak], nie mogąc znieść tej klęski, jako że był względem ojczyzny tkliwszym synem niż ojcem względem synów, skrycie synów wezwawszy, przedstawił [im swój] zamiar, radę przedłożył [...]. Na to oni: [...] Do ciebie należy władza rozkazywania, do nas konieczność posłuchu. Gdy więc doświadczyli po wielekroć otwartej męskiej walki i daremnej najczęściej próby sił, zmuszeni zostali wreszcie uciec się do podstępu. Bowiem zamiast bydląt podłożyli w zwykłym miejscu skóry bydlęce, wypchane zapaloną siarką. I skoro połknął je z wielką łapczywością całożerca zadusił się od buchających wewnątrz płomieni. I zaraz potem młodszy napadł i zgładził brata, wspólnika zwycięstwa i królestwa, nie jako towarzysza, lecz jako rywala. Łże, jakoby zabił go potwór, ojciec jednak radośnie przyjmuje go jako zwycięzcę. Często bowiem żałoba przezwyciężona zostaje radością ze zwycięstw. Tak oto młodszy Grakch przejmuje władzę po ojcu, dziedzic zbrodniczy! Atoli dłużej skalany był bratobójstwem niż odznaczony władzą. Gdy bowiem wkrótce potem oszustwo wyszło na jaw, gwoli kary za zbrodnię skazany został na wieczne wygnanie [...]. A owszem, na skale całożercy wnet założono sławne miasto, od imienia Grakcha nazwane Grakchovia, aby wiecznie żyła pamięć Grakcha. I póty nie zaprzestano obrzędów pogrzebowych, póki nie zostały zamknięte ukończeniem (budowy) miasta. Niektórzy nazwali je Krakowem od krakania kruków, które zleciały się tam do ścierwa potwora.”
W XV wieku Jan Długosz uczynił bohatera z samego króla Kraka. W XVI wieku, za sprawą Joachima Bielskiego, to sprytny szewc Skuba stał się bohaterem tej legendy jako ten, który pokonał podstępem smoka.
Po odzyskaniu przez Polskę niepodległości w 1918 roku Profesor Adolf Szyszko-Bohusz przystosował jaskinię do zwiedzania.
Smocza Jama
Wejście do Smoczej Jamy znajduje się niedaleko baszty Złodziejskiej. Klatka schodowa prowadząca z poziomu wzgórza w dół zbudowana została w dawnej studni austriackiej. Jaskinia ma długość 270 m, jednak zwiedzającym udostępnione jest 81 m.
Komora „ A”
Najwyżej położona komora „A” w XIX wieku była zalana woda i stanowiła jej źródło dla mieszkańców wzgórza. Do głównej komory prowadzi z niej krótkie przewężenie.
Komora „B”
Środkowa komora ma długość 25 m, a jej wysokość dochodzi do 10 m. Jest to największa z komór, a jej wnętrze podzielone jest w naturalny sposób na dwie części. W roku 1830 najwyższą jej partię nakryto ceglaną kopułą. Tym samym zamknięto otwór w stropie, którym do jaskini dostał się w 1829 roku historyk Ambroży Grabowski, który jako pierwszy opisał wnętrze pieczary. Dzięki jego staraniom w latach 1843-1846 udostępniono ją do zwiedzania. W XVII i XVIII wieku część tej komory pełniła funkcję magazynu i sali biesiadnej karczmy usytuowanej przed dolnym wejściem do jaskini, nad brzegiem Wisły. Niedostępny dla turystów jest ciąg ciasnych i błotnistych korytarzy o długości 160 m.
Komora „C”
Południowa komora ma długość 11m, szerokość 5,8 m i wysokość 4 m. Jej skalny strop jest podtrzymywany przez dwa ceglane filary. W jej wnętrzu oglądać można skalne występy, kominy i szczeliny krasowe. Mieściła się tu dawniej sala karczmy.
Smok Wawelski
Na wiślanym bulwarze ustawiona jest rzeźba Smoka Wawelskiego autorstwa Bronisława Chromego z 1972 roku.
Trasa "Ogródek Królewski"
We wrześniu 2005 roku udostępniono ogródek na górnym tarasie przy wschodniej elewacji zamku.
Jest to pierwszy element z odtwarzanego zespołu ogrodowego istniejącego w tej części wzgórza w epoce renesansu. Odtworzenie ogrodu królewskiego stało się możliwe w wyniku odkrycia, w czasie prac archeologicznych, reliktów ogrodu królewskiego. Udało się zrekonstruować układ ceglanych ścieżek oraz regularnych rabat. Zastosowano rabaty skrzyniowe jako często wykorzystywane w tamtym czasie do prezentacji kolekcji roślin.
Natomiast w części wzgórza, dla której nie odnaleziono śladów pierwotnej kompozycji, zaprojektowano rozwiązania charakterystyczne dla XV i XVI wieku. Są to partery ornamentowe o prostych wzorach oraz kwietna łąka z trejażem. Ikonografia z XV i XVI wieku posłużyła jako źródło do stworzenia ogrodowej architektury.
W królewskim ogrodzie nasadzono: bukszpan, lawendę, kocimiętkę, rutę, rozmaryn, marzankę, różę francuska oraz wiele innych roślin.
Zobacz również
Wawel - godziny i ceny
Wzgórze Wawelskie jest udostępniane zwiedzającym codziennie, wyznaczone są też dni wstępu wolnego.
Historia Wzgórza Wawelskiego
W Krakowie, na lewym brzegu Wisły, znajduje się wapienne wzgórze słynące z Królewskiego Zamku i legendy o Smoku Wawelskim.
Wasze opinie
Podziel się swoją opinią
FERDUSTE2008-03-25
FERDUSTRE@GMAIL.COM
COLINA DEL CIELO, TU MAJESTUOSA PRESENCIA ES EL ALMA D EUROPA. BESOS.KRIS2008-02-20
SPOKS
ZAJEFAJNERedakcja come2europe.eu nie ponosi odpowiedzialności za wypowiedzi Internautów opublikowane na stronach serwisu oraz zastrzega sobie prawo do redagowania, skracania bądź usuwania komentarzy zawierających treści zabronione przez prawo, uznawane za obraźliwie lub naruszające zasady współżycia społecznego.